Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Önerilen projede, anadili Türkçe olan ve kavramsal temsilleri gelişmekte olan okul öncesi çağdaki çocukların bilgisellik kipliği içeren ifadeleri anlamlandırma süreçleri incelenecek, bu süreçler yetişkinlerle karşılaştırılacak ve hangi dilbilgisel ve bilişsel faktörlerin etkili olduğu belirlenecektir. Bu bağlamda, proje, ana dili Türkçe olan tek dilli 3;00-3;06 yaş ve 4;06- 5;00 yaş arasındaki çocukların olasılık ve zorunluluk bildiren bilgisellik kipliklerini işleme süreçlerini incelemeyi hedeflemektedir. Bu süreçlerin, (1) kiplik içeren ifadeler (-Abil, -mAlI), (2) ölçeksel sezdirime yol açabilecek niceleyici sözcükler (“bazı”, “tüm”), (3) zihin kuramı yetisi ve (4) zihin durumu ifadeleri (“düşünmek”, “bilmek”, “zannetmek”) gibi dilbilgisel ve bilişsel yetilerden nasıl etkilendiklerini ön hazırlama yöntemi (priming) kullanarak ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Bu çalışmada: İlk olarak, zihindeki kavramsal temsillere daha doğuştancı yaklaşan görüşlerin aksine (Fodor, 1975), eğer olasılıkla ilgili zihinsel temsillerin oluşumunda dil ediniminin bir rolü olduğunu (de Villiers, 2021; Zlatev ve Blomberg, 2015) öneren kuramlar, kiplik dili içeren ifadelerle desteklenen bir hazırlık çalışmasıyla test edilecektir. İkinci olarak, bu çalışmada hazırlayıcının yapısının (güçlü veya zayıf oluşu) etkisi de araştırılarak güçlü hazırlayıcıların daha iyi bir performansa yol açmasını bekleyen “Dolaylı Erişim Modeli” (Huang ve Snedeker, 2009) ile aksini düşünen “Doğrudan Erişim Modeli” (Levinson, 2000) olmak üzere iki kuram karşılaştırılacaktır. Üçüncü olarak, olasılık temsilleri ve kiplik ifadelerinin bir ölçek üzerinde yer aldığını ve ölçeksel sezdirimler aracılığıyla edinildiğini (Santorio ve Romoli, 2017) düşünen kuram, ölçeksel sezdirim mekanizmalarını harekete geçiren bir hazırlama çalışmasıyla incelenecektir. Dördüncü olarak, çocukların bilgi durum kapasitelerinin ve başkalarının duygu ve düşüncelerini anlamaya yönelik zihin kuramı becerilerinin, bilgisellik içeren ifadeleri anlamadaki rolü (Papafragou, 2008) zihin kuramına yönelik bir hazırlama içeren çalışmayla araştırılacaktır Son olarak, zihin durum ifadelerini anlama becerileri ile bilgisellik kipini yorumlama süreçlerinin gelişimsel olarak benzer bir şekilde ilerlediğini (Moore vd., 1990) öne süren bakış açısı, “bilmek”, “düşünmek” ve “zannetmek” gibi bireyin zihninde ölçeksel bir yorumlama gerektiren önermesel tutum fiillerinin (propositional attitude verbs) yer aldığı bir hazırlama çalışmasıyla test edilecektir.
Bu proje, Türkçede bilgisellik kipliğinin çözümleme süreçlerinin gelişimini inceleyen ilk çalışma olması bakımından hem kuramsal hem de uygulamalı bilimlere katkı sağlayacak bulgular üretme potansiyeline sahiptir. Ayrıca, bu proje çocuklarda kiplik çözümleme süreçlerini farklı (dile dayalı, kavramsal) yetilere odaklanan hazırlama çalışmalarıyla inceleyen ilk araştırma olma özelliği taşır. Bu proje, kiplik kavramlarına dair anlambilimsel ve edimbilimsel kuramların öne sürdüğü hipotezleri test ederek kuramsal tartışmalara farklı bir bakış açısı sunma ve yöntemsel açıdan alana örnek oluşturma potansiyeline sahiptir. Deneysel edimbilim, dil işleme ve dil edinimi alanlarını sentezleyen çok disiplinli bir çalışma olarak, dilbilimden, gelişimsel ve bilişsel psikolojiye, okul öncesi eğitimden klinik bilimlere kadar birçok alana katkı sunması hedeflenmektedir. Son olarak, deneysel anlambilim ve edimbilim çalışmaları, X-Prag başlığı altında uluslararası literatürde giderek daha fazla ilgi görmekte olup, bu proje Türkiye’den bu gelişmekte olan alana katkı sunmayı amaçlayan araştırmalardan biridir. Dolayısıyla, yanıtı bilinmeyen kuramsal sorulara az çalışılmış bir dilde, yenilikçi yöntemlerle yaklaşan bu proje, uluslararası yeni işbirliklerine imkan sağlayacak ve 4 lisansüstü araştırmacı yetiştirerek ve lisans öğrencilerini araştırma süreçlerine dahil ederek dünyada hızla ilerleyen ‘deneysel anlambilim/edimbilim’ alanının Türkiye’de gelişmesine önayak olacaktır.