Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Yoncacı arslan P. (Yürütücü), Baş bütüner F. , Dursun S.
İstanbul'un başkent olarak kuruluşundan itibaren, şehre su sağlayan isale hatları Osmanlı Devleti'nin imparatorluk vizyonunu ve şehrin mimari programlarını meydana getiren önemli unsurlardan birisi olmuştur. Saray mimarları ve mühendisleri tarafından çizilen ve 16. ile 19. yüzyıllar arasına tarihlenen su yolları haritaları, hem Tarihi Yarımada'dan Trakya Yarımadasının çeşitli noktalarına erişen su şebekelerini raporlayan hem de İstanbul'un kentsel topografyası ve doğal çevresi hakkında çok çeşitli verileri aktaran önemli görsel belgelerdir. Osmanlı İstanbul'unun şehir tarihini ve görsel kültürünü farklı haritacılık türleri üzerinden inceleyen kapsamlı bir külliyat oluşmasına rağmen, su yolları haritaları şehir çalışmaları literatüründe bütüncül bir şekilde ele alınmamıştır. Osmanlı su mirası üzerine çalışmalar yapılmış olsa da hem kentsel çevre tarihi hem de kültürel miras çalışmaları dahilinde bu çok katmanlı su mirasının ilgili belgeler ışığında bütüncül analizini sunacak kapsamda bir araştırma bulunmamaktadır.
Projenin birincil özgün değeri, İstanbul'un 1584–1859 yılları arasına tarihlenen sekiz su yolu haritasını ilk kez kapsamlı ve sistematik biçimde bir araya getirerek dijitalleştirmesi; ilgili Vakıf Su Defterlerinden gelen metinsel veriyle entegre edip bütüncül bir çerçevede analiz etmesidir. Bu yolla Suriçi'nin Edirnekapı-Sarayburnu hattını çevre tarihi ile irtibatlı olarak su peyzajı üzerinden okumak mümkün kılınacaktır. Proje kapsamında oluşturulacak özgün Yoğun Haritalama Altyapısı (YHA) metodolojisiyle su yolları haritaları hem teknik dokümanlar hem de kültürel eserler olarak konumlandırılacak; yalnızca su altyapısını değil, kentin ekolojik, sosyo-ekonomik ve kültürel yapısını da belgeleyen bir veri kaynağı olarak ele alınacaktır.
Bu aşamanın ardından haritalar, İmparatorluğun mekânsal algısının ve yönetim stratejilerinin bir tezahürü olarak incelenecektir. Su altyapısının mekânsal organizasyonu, sosyal stratifikasyon, dini hiyerarşi, kentsel prestij dinamikleri, vakıf sisteminin örgütlenmesi ve kent-su ilişkisinin sosyo-kültürel kodları okunacaktır. "Teknik" dokümanların teknik doğruluk ile estetik-sembolik temsil stratejileri arasındaki sistematik ilişki de ortaya konacaktır.
Güncel dijital altyapıyla oluşturulacak bu proje, haritaları çoklu zaman katmanlarını ve farklı bilgi sistemlerini içeren canlı, yorumlanabilir arşivler olarak ele alacaktır. Proje yürütücüsünün araştırma alanı kent ve mimarlık tarihi, görsel kültür, dijital beşeri bilimler ve kültürel miras varlıklarının kesişiminde yer almaktadır. Projenin son aşaması ise yüksek kaliteli araştırma çıktısı üretme, yöntem geliştirme ve araştırmacı yetiştirme potansiyeli taşımaktadır. Üretilecek dijital yoğun haritalama altyapısı, öğrenci ve araştırmacıların deneysel ve disiplinlerarası yaklaşımlar geliştirmesine olanak tanıyan bir laboratuvar işlevi görecektir.
Açık erişimle paylaşılacak dijital veritabanı, düzenlenecek çalıştaylar ve akademik yayınlar aracılığıyla İstanbul'un Osmanlı dönemi su yollarının uluslararası görünürlüğünün artması ve şehir tarihinin dünya ölçeğinde daha elverişli biçimde çalışılır hale gelmesi hedeflenmektedir. Su peyzajı tarihi üzerinden kentsel ekoloji ve sürdürülebilirlik çalışmalarına da katkı sağlanacaktır. Bu nadir görsel belgelerin görünürlüğünün artmasıyla, ülkemizin 2024–2028 kalkınma planı çerçevesinde hedeflenen kültür ve sanat politikalarına destek verecek şekilde kültürel mirasımızın sonraki nesillere aktarımı ve daha geniş kitlelerle etkileşimi güçlenecektir.