Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Kondakçı Y. (Yürütücü), Kaya kaşıkcı S. , Dönmez M.
Eğitimin bireye ve topluma katkısına dair, eğitim bilimleri, iktisat ve sosyoloji başta olmak üzere, farklı disiplinlerden beslenen oldukça geniş bir literatür bulunmaktadır. Bu literatüre göre, toplumdaki bütün fertler için açık ve erişilebilir eğitim hizmeti, bireyin gelişimi ve dikey hareketliliğin yegâne kaynağıdır. Aynı literatürde eğitim toplumsal gelişim ile iktisadi kalkınmanın temel öğesi olarak da görülmektedir. Ancak eğitimin bireysel ve toplumsal getirilerinin elde edilmesinin önünde sosyolojik, iktisadi ve bireysel engellerin olduğu da bilinmektedir. Sosyolojik yapıların yanı sıra, özellikle 1980’lerden beri dünyadaki iktisadi, sosyal ve kültürel gelişmeler diğer kamusal hizmetler gibi eğitim hizmetlerinin gerilemesine neden olmuştur. Açık adaletsizlikler (yoksulluk, zorunlu göç) eğitime erişimi kısıtlamakta, eğitime erişilmesi durumunda bile örtük adaletsizlikler (kültürel sermaye yoksunluğu) nedeniyle alınan eğitim bireye kendini gerçekleştirme yönünde bir kapasite sağlayamamaktadır. Bu noktada okul, açık ve örtük eşitsizliklerin birey ve toplum üzerindeki etkisini en aza indirme ve eğitimin bireysel ve toplumsal getirilerinin teminat altına alınması konusunda merkezi bir işleve sahiptir. Ancak Türkiye ve dünyada okulun resmi misyon tanımında bu görev tevdi edilmemiştir. Bu sebeple, yapısal olarak bir hazırlığı olmayan okulda çalışan öğretmen ve yöneticilerin de sosyal adaletsizliklere yönelik bir formasyonu bulunmamaktadır.
Bu bakımdan, sosyal adaletsizlikler ve dezavantajlı durumlar nedeniyle ortaya çıkan çatışma ve ihtilafların çözümü öğretmen ve okul yöneticilerini en fazla zorlayan konulardan biridir. İlgili mevzuat öğretmen ve yöneticilere bu konuda formal bir sorumluluk getirmemektedir. Ancak sosyal adaletsizliklerin getirdiği sonuçların ilk muhatabı öğretmenler ve yöneticiler olmaktadır. Öğretmen ve yöneticilerin zamanlarının önemli bir bölümünü alan ve tüm okul paydaşları üzerinde psikolojik bir yük oluşturan bu durumlarla baş etmek ciddi zaman gerektirmekte; öğretimsel hedeflere ayrılabilecek değerli zamanın bu konulara yönelmesine neden olmaktadır. Bu ölçüde zaman alan, psikolojik yük getiren ve çoğunlukla hukuki sonuçları olan konularda öğretmen ve yöneticilere yönelik sistematik bir eğitim bulunmamaktadır. Bu sebeple, sosyal adalet yoksunluğunun getirdiği zorluklarla müdahale el yordamı ile yürütülmektedir. Son olarak, kuramsal anlamda da Türkiye bağlamı için bir eksiklik bulunmaktadır. Sosyal adalet ve dezavantajlılık durumları konusunda yapılan çalışmalarda genellikle Batı kaynaklı kuramsal yaklaşımlar işe koşulmaktadır. Bu kuramlar belli bir anlayışın geliştirilmesinde araçsal olsa da, dezavantaj ve sosyal adalet olgusunu yerelde yakalama konusunda sınırlı kalmaktadır.
Kuram ve uygulamadaki eksikleri göz önüne alarak, bu çalışmanın amacı devlet ilk ve ortaokullarında çalışan öğretmen ve okul müdürlerinin sosyal adalet algılarını incelemek, sosyal adaletsizlik ve dezavantajlılığın getirdiği durumları yönetmek için ihtiyaç duydukları bilgi, beceri ve yetkinlikleri ortaya çıkarmak ve elde edilen yetkinlikler üzerine kurulan açık ders formatında bir eğitim modülü oluşturmaktır. Ayrıca, sosyal adalet konusundaki kavramsal karmaşaya yönelik olarak sistematik literatür taraması temelli bir kavram haritası ortaya çıkarmak da projenin bilimsel hedefleri arasında yer almaktadır. Yine bilimsel hedeflere yönelik olarak, Türkiye’de sosyal adalet ve dezavantaj konusunda özgün kuramsal bakış ihtiyacından yola çıkarak bir meta-kuram açıklaması geliştirmek projenin amaçları arasındadır. Son bilimsel hedef ise öğretmen ve müdürlerin sosyal adalet rol kabulünün kavramsal temellerini ortaya çıkarmaktır.
Projenin bilimsel kısmı ile uygulamaya dönük eğitim modüllerinden oluşan açık ders birbirleri üzerine bina edilen sıralı uygulamalardan oluşmaktadır. Keşfedici karma yöntemin nitel ve nicel aşamasından sonra eğitim modüllerinin içeriği, anlatım yöntemi, ölçme-değerlendirme gibi boyutlarını netleştirmek için ortak tasarım (co-design) yöntemi kullanılacaktır. Bu projede ortak tasarım çalışması, nihai kullanıcıların ihtiyaç duydukları yetkinliklere hem akademik temsilcilerle hem de farklı dezavantaj durumlarına ilişkin gözlem ve deneyimlere sahip meslektaşlarıyla etkileşim içinde karar vermeleri amaçlamaktadır. Bu haliyle ortak tasarım sıfırdan içerik üretimini değil, keşfedici karma yöntem çalışmalarında ortaya çıkarılacak sonuçlara dayalı olarak yetkinliklerin kendi amaçlarına uygun hale getirmek için ‘sentez’ olarak tasarlanmıştır. Özetle, proje, projenin birincil paydaşları olan öğretmen ve okul yöneticilerine uygulamaya dönük olarak, veli ve öğrencilerin eğitim ve okul yaşamlarının iyileştirilmesine, politika yapıcılara, sosyal adalet uygulamalarının veri temelli politikalara oturtulmasına, konuyla ilgili çalışan akademisyenlere kavramsal, ölçme araçları ve yayınlarla katkı yapacak şekilde tasarlanmıştır.